hm712
30 July 2008, 12:16 PM
(2422 کلمه در این مقاله وجود دارد)
نرمافزار تحت تاثیر عملکرد شبکههای اقتصادی است که همزمان با افزایش تعداد کاربران موجب افزایش ارزش یک برنامه میشود. این مساله شرایطی را ایجاد کرده که در آن یک شرکت به تنهایی بر بازار سلطه پیدا می کند. مصرفکننده فقط میتواند از یک فناوری استفاده کند زیرا تمامی افراد از آن استفاده میکنند. به علاوه هزینه به کارگیری فناوری دیگر نیز زیاد میباشد.
نقش دولت، ترویج رقابت در تمامی بازارها میباشد. تولیدکنندگان پیشروی نرمافزار قابلیتهایی را در نرمافزار خود میگنجانند که موجب وابستگی بیشتر مصرفکننده شده و موانعی را بر سر راه رقبا ایجاد میکند. مقامات اجرایی تلاش کردهاند که با تعیین جریمه برای عملکردهای ضد رقابتی و با الزامی کردن فرایند به اشتراک گذاشتن اطلاعات فنی، شرایط مناسبی را ایجاد کنند. انجام این کار این امکان را فراهم میکند که رقبا به آسانی بتوانند رایانههای رومیزی خود را به کارساز تولیدکننده پیشرو مرتبط کنند. اما این کار اغلب توسط مقامات اجرایی انجام نشده بلکه نتیجه تکامل فناوری و نوآوری در مدل تجاری بوده که موجب از بین رفتن سلطه یک تولیدکننده میشود.
تاثیرات شبکه و قفلشدگی فناوری در جایی به حداکثر میرسد که سرمایهگذاری زیادی بر روی فناوری اختصاصی انجام شده باشد. این مشکل به ندرت در کشورهای در حال توسعه رخ میدهد. فرایند دولت الکترونیکی و اضافه کردن تجهیزات رایانهای در کشورهای در حال توسعه، تازه آغاز شده است. هزینه آموزش مجدد و هزینه انتقال از فناوری اختصاصی به فناوری متنباز کمهزینه در ایالات متحده، استرالیا، سوئد، کره و سنگاپور که در آنها به ازای هر 100 نفر 60 رایانه وجود دارد بسیار زیاد میباشد. در آسیا کمتر کشوری وجود دارد که به ازای هر 100 نفر حتی 3 رایانه داشته باشد. در اکثر کشورهای در حال توسعه استفاده از یک برنامه ملی میتواند مانع از به وجود آمدن قفلشدگی فناوری شود. بررسیهای انجام شده، قدرت و ثبات نرمافزار متنباز را تائید کردهاند. شرکتهای بزرگی مانند Sun Microsystems، IBM و Novell در فرایند تولید نرمافزار متنباز مشارکت نموده اند. این شرکتها سرمایه و هماهنگی لازم برای تضمین ثبات و اطمینان نرمافزار متنباز را فراهم کردهاند. این شرکتها به خوبی عمل کردهاند زیرا پشتیبانی آنها از نرمافزار متنباز به عنوان یک مدل تجاری موفق مطرح شده است. به آنها شرکتهای طرفدار جامعه گفته شده و آنها میتوانند با ارائه خدمات (مانند آموزش و پشتیبانی فنی) یا با فروش محصولات نرمافزاری ارتقا یافته به کسب سود بپردازند.
برخی از دولتها در حال مهاجرت از نرمافزار اختصاصی به نرمافزار متنباز هستند. احتمالاً شهر کوچک اکسترمادورای اسپانیا نخستین شهری بوده که این مهاجرت را انجام داده است. شهرهایی مانند برگن، بارسلونا و مونیخ بعد از آن به انجام این کار پرداختهاند. پاریس نیز به بررسی فرایند مهاجرت پرداخته اما به دلیل وابستگی زیاد آن به نرمافزار اختصاصی تصمیم گرفته که به صورت تدریجی فرایند مهاجرت را انجام دهد. بعد از سالها توصیه به استفاده از سیستم متنباز در رایانههای رومیزی دولت، اکنون دولت برزیل قصد دارد که طی حکمی مهاجرت تمامی رایانههای 22 وزارتخانه خود را به سامانهعامل متنباز الزامی کند.
چالشهای مربوط به انواع برنامهها
گزینههای نرمافزاری مورد انتخاب دولتهای کشورهای در حال توسعه به سه دسته تقسیم میشوند:
• سیستم ارائه خدمات و درگاه دولت الکترونیکی
• برنامههای دفتری رومیزی
• نرمافزار همکاری برخط و ایجاد شبکه برای جامعه
تفاوت قائل شدن بین نیازمندیهای کاربران ضروری میباشد. موفقترین محصولات متنباز یعنی Perl، لینوکس، آپاچی و PHP در ابتدا توسط متخصصین فناوری اطلاعاتی به کار برده شدند که از امکان ایجاد تغییرات در برنامه برای برطرف ساختن نیازمندیهای تخصصی خودشان استفاده میکردند. بسیاری از برنامههای دولت الکترونیکی در این زمره قرار دارند. امکان ایجاد تغییر در کد برنامه برای سازمانهای دولتی که برنامه خدمات برخط خودشان را ارائه کردهاند با ارزش میباشد. انجام این کار موجب میشود که سازمانها بدون پرداخت هزینهای کد برنامه را به اشتراک بگذارند. برخلاف این، بازارهای بزرگتر برای برنامههایی مانند صفحات گسترده، واژه پردازها، ارائه و انتشارات از افرادی تشکیل شده که به کاربرد آسان و قابلیتهای استاندارد یک برنامه علاقه دارند. تمایل و تخصص فنی آنها برای تغییر کد منبع بسیار ناچیز است. به علاوه هزینه انتقال از یک محیط فنی به محیط دیگر برای کاربران برنامههای رایانه رومیزی زیاد میباشد.
نرمافزارهای مربوط به همکاری و ایجاد شبکه در دسته مجزایی قرار میگیرند. این نوع نرمافزار برای کشورهای در حال توسعه حائز اهمیت میباشد زیرا با مشارکت افراد میتوان از قدرت توانمندکننده رایانه و اینترنت استفاده نمود. اکثر اعضای گروههای جامعه، افراد متخصص نیستند. آنها از فهرست نامه الکترونیکی استفاده کرده و برای تحقق یافتن اهداف اقتصادی و اجتماعی خود با یکدیگر همکاری میکنند. هزینه مهاجرت، دغدغه اصلی اعضای انجمن نبوده اما ارائه سیستمی که نیازمندیهای بسیاری از کشورها را برطرف ساخته و با هزینه اندک به روز میشود باید مورد توجه دولتها و سازمانهای تولیدکننده قرار گیرد.
سیستمهای دولت الکترونیکی
مداخله افراد جامعه در فرایند پشتیبانی از دولت الکترونیکی در یک بستر متنباز موجه به نظر میرسد.
جنبش متنباز اغلب مجوزهایی را ترویج کرده که با ممانعت از کسب سود توسط تولیدکنندگان بعدی از نوآوری جلوگیری میکنند. به عنوان مثال مجوز GPL این طور عنوان کرده که محصولات برگرفته از محصول اولیه باید آزادانه همراه با کد منبع در اختیار تمامی افراد قرار بگیرند. با این وجود دولتها موظف نیستند که از نظام سفت و سخت مجوزها پیروی کنند. برخی از مجوزها به سازمانهای دولتی این امکان را میدهند که در کنار ارائه آزادانه محصولات برگرفته از محصول اولیه، از کد منبع نیز استفاده کرده و اصلاحات انجام شده را تحت مجوز اختصاصی در ازای دریافت هزینهای ارائه دهند.
هنگامی که امکان ایجاد تغییرات کامل در فناوری نرمافزار وجود ندارد میتوان با به اشتراک گذاشتن برنامههای متنباز منتخب از آن استفاده نمود. در آمریکا ایالات ماساچوست، ردآیلند، پنسیلوانیا، یوتا، کانزاس، میسوری و ویرجینای غربی، مراکز مشارکتی متنباز دولتی را ایجاد کردهاند که امکان به اشتراک گذاشتن کد نرمافزار متنباز را توسط سازمانهای دولتی فراهم میکند. شهرهای اکسترومادورا و بارسلونای اسپانیا نیز چنین شرایطی را برای تبادل تجربهها ایجاد کردهاند. چنین پیشنهادی برای اتحادیه اروپا (EU) نیز مطرح شده است.
تلاشهای دولت الکترونیکی اغلب باعث به وجود آمدن سیاه چالههای اطلاعاتی شده که با یکدیگر تبادلی ندارند. این سیستمهای مجزا در سازمانهای مختلفی قرار داشته و به سرعت در حال منسوخ شدن میباشند. آنها از نرمافزار اختصاصی استفاده میکنند که مطابق با استانداردهای باز نیست. این احتمال وجود دارد که عملکرد متقابلی بین سیستمها ایجاد شود اما هزینه آن زیاد خواهد بود.
به منظور برطرف ساختن این مشکل، انگلستان سیاست متنباز انعطافپذیری را ارائه کرده است. طرح پیشنهاد شده استفاده از استانداردهای باز مانند XML را در تمامی سازمانهای دولتی الزامی میکند. نرمافزار اختصاصی نیز از این مورد مستثنی نبوده و باید بر اساس استانداردهای باز باشد. به علاوه طرح عملکرد متقابل برزیل نیز به استفاده بیشتر از محصولات و استانداردهای باز تاکید کرده است.
جدول1 : شاخصهای دولت الکترونیکی و PC : آسیا و کشورهای منتخب
برنامههای رایانه رومیزی
قفلشدگی فناوری در برنامههای رومیزی زمانی که صنایع نرمافزاری در کشورهایی با درآمد بالا هنوز در مراحل اولیه به سر میبردند آغاز شد. از آن هنگام عملکرد و با هم کار کردن سامانه رایانههای رومیزی بسیار پیچیده شد. کسب و کارها با تغییر به نسخههای جدیدی که معمولاً بسیار پر هزینه است ولی تغییرات اندکی را در عملکرد ایجاد می کنند مغایر میباشند.
OpenOffice متنباز به بیش از 70 زبان ارائه شده است
این مساله به ویژه در رابطه با برنامههای استاندارد رومیزی - صفحات گسترده، واژهپرداز و نمایش که امکان دریافت جایگزینهای رایگان یا ارزانقیمت آنها وجود دارد نیز صدق میکند.
محصول OpenOffice متنباز ([Only registered and activated users can see links]) به رایگان قابل دریافت می¬باشد. این محصول دارای قابلیتهای متعددی بوده و فایلهای آن برای دیگر محصولات دفتری موجود قابل خواندن است. واسط کاربری نسخه جدید این محصول (2.0) همانند نسخههای معروف نرمافزارهای دفتری میباشد. OpenOffice به بیش از 70 زبان ارائه شده است.
از آنجائی که OpenOffice در محیطهای سامانهعامل مشترک یعنی ویندوز، Macintoch، Solaris، FreeBSD و لینوکس وجود دارد در نتیجه تصمیم به انجام مهاجرت به OpenOffice شاید جدا از تصمیم به تغییر سامانهعامل به حساب آید. این مساله برای دولتهایی که قصد مهاجرت به نرمافزار متنباز را دارند حائز اهمیت میباشد. تعداد برنامههای ارائه شده برای ویندوز بیشتر از لینوکس میباشد. برای کاربران مبتدی کشورهای در حال توسعهای که فقط به نوشتن نامه، ارسال نامه الکترونیکی، کار با صفحات گسترده نیاز دارند استفاده از محصولات متنباز کم هزینه مناسب به نظر میرسد.
از سال 2001 شهر سائوپائولوی برزیل یک برنامه Telecenter را در محیط متنباز اجرا کرده که در برگیرنده سامانهعامل لینوکس و برنامههای رایانه رومیزی میباشد. مسئولین این شهر 110 Telecenter را در مستمندترین مناطق شهر ایجاد کردهاند و نشان دادهاند که کاربران بیتجربه نیز میتوانند به خوبی در محیط متنباز کار کنند. بعد از تکمیل مراحل آزمایشی مسئولین شهر تصمیم گرفتند که از سامانهعامل لینوکس بر روی تمامی رایانههای این مراکز استفاده کنند. این یک تصمیم راهبردی با هدف ممانعت از به وجود آمدن قفلشدگی فناوری و وابستگی کاربران جدید به یک فناوری بوده است. این برنامه به عنوان الگویی برای 3200 برنامه Telecenter در سطح ملی که هم اکنون پیادهسازی آنها در حال اجرا بوده در برزیل به کار گرفته شده است.
دزدی نرمافزار در کشورهای در حال توسعه بسیار متداول است (جدول2). برنامههای اصلی رایانه رومیزی بخش بزرگی از نرمافزارهای دزدیده شده را تشکیل میدهند. نظارت بر کاربران کم درآمدی که از نرمافزارهای دزدی استفاده میکنند غیر قابل اجرا بوده و از لحاظ سیاسی نیز قابل قبول نمیباشد. دولتها مجبور به تعیین سیاستهای اجباری ملایمی هستند که برخلاف تعهدات تجاری بینالمللی بوده و به صنایع نرمافزاری اختصاصی در حال توسعه لطمه میزنند.
در صورتی که دولتها با استفاده گسترده از برنامههای اداری کمهزینه در پروژههای خود، شهروندان را به انجام این کار تشویق میکردند، دیگر هزینه زیاد نرمافزار، قانعکننده نبود. هزینه واقعی نظارت بر موارد نقض حقوق معنوی کمتر بوده در نتیجه میتوان با نظارت بر تعداد کمتری از افراد خاطی، آن را به گونهای بهتر اجرا نمود.
ایجاد شبکه برای جامعه
نرمافزار مورد استفاده برای ایجاد لیستهای پست الکترونیکی، صفحات وب و توانا کردن اشتراک منابع با ارزشترین ابزار برای توانمند ساختن جوامع روستایی و ترویج مشارکت برخط میباشد.
نرمافزارهای اختصاصی قدرتمندی (مانند Firstclass و Lyris) وجود دارند که برخی از آنها بسیار تخصصی هستند (به عنوان مثال Blackboard برای مدیریت مطالب آموزشی). به علاوه کارسازهای لیست متنباز (لیست PHP)، برنامه ایجاد صفحات وب (Postnuke) و ابزار مشارکتی برخط مانند ([Only registered and activated users can see links] [Only registered and activated users can see links]) و پشتیبانی پایهای از کارهای گروهی ([Only registered and activated users can see links] etc.) نیز وجود دارند. خدمات برخط کنونی مانندYahoo Group ([Only registered and activated users can see links]) و) Dgroups ([Only registered and activated users can see links] دارای قابلیتهای محدودی بوده اما در حال حاضر رایگان میباشند.
آنچه که در حال حاضر به نظر میرسد وجود ندارد سیستم کم هزینه مجتمعی بوده که به آسانی به زبانهای بومی ترجمه شده و برای تبادل اطلاعات و ایجاد کاربرپسند صفحات وب توسط گروههای کوچک جامعه در کشورهای در حال توسعه مناسب باشد. چنین سیستمی دارای قابلیتهای زیر میباشد:
• محصول تولید شده باید تحت مجوزی که محدودکننده نبوده از نرمافزار متنباز استفاده کند.
• نرمافزار باید امکان استفاده از قلمهای ویژه را فراهم کند (مانند Sinhala، Tamil). همچنین باید با قلمهای استاندارد نیز منطبق باشد.
• نرمافزار باید به گروهها، مدارس و کسب و کار کوچک این امکان را بدهد که هر یک دارای درگاه، بنر (Banner) و لوگوی مربوط به خودشان باشند.
• نرمافزار باید به آسانی اجرا شود. به علاوه این کار باید بدون دخالت هرگونه نهاد خارجی انجام شود.
• نرمافزار باید دارای قسمتی برای گفتگوی هم زمان اعضای ثبت شده گروه از طریق واسط صفحه وب با سیستم باشد.
نتیجهگیری
گسترش سریع برنامههای دولت الکترونیکی در کشورهای در حال توسعه بسیار نزدیک میباشد. شرایط کنونی، امکان توسعه سیستم و جلوگیری از به وجود آمدن قفلشدگی فناوری در رابطه با خدمات دولت الکترونیکی را فراهم میکند.
اکثر کاربران رایانهها در کشورهای در حال توسعه انگلیسی زبان بوده و از نرمافزار اختصاصی استفاده میکنند اما اما آنها فقط بخش کوچکی از جمعیت این کشورها را تشکیل میدهند. هزینه تغییر از یک فناوری نرمافزاری به فناوری دیگر برای افراد زیاد میباشد.
استفاده از نرمافزار اختصاصی نباید برای افراد مطرح شده زیر الزامی شود: افرادی که انگلیسی زبان نیستند، افرادی که به فناوری اختصاصی علاقه نداشته و دارای درآمد محدودی هستند.
در نهایت تصمیمگیری در رابطه با نوع نرمافزار مورد استفاده سازمانهای دولتی باید توسط یک تحلیلگر مسائل اقتصادی و اجتماعی انجام شود. چنین انتخابی نباید طرفدار یک فناوری خاص باشد. به علاوه نباید نسبت به هزینه و مزایای آتی نیز بیتوجه باشد. همچنین باید مانع از به وجود آمدن قفلشدگی فناوری در رابطه با فناوری اختصاصی شود.
>جدول2: میزان دزدی نرمافزار در جهان و کشورهای آسیا- اقیانوسیه
توصیهها
• نرمافزار ارائه شده تحت نظارت دولت کشورهای در حال توسعه باید به محصولات متنباز نیز توجه نماید، به ویژه اگر برای دیگر اعضای جامعه مفید باشد. این تولیدات باید برای استفاده دیگر افراد در دسترس قرار گرفته و تحت مجوزی باشند که امکان توسعه بیشتر را فراهم میکند.
• ایجاد گروه کاری ملی مربوط به نرمافزار متنباز و همکاری بینابینی در برنامههای دولت الکترونیکی که از مقامات ارشد IT، وزارتخانهها و نهادهای دولت الکترونیکی استفاده میکنند توصیه میشود. اولین فعالیت باید ارائه دستورالعملهایی برای تولید، استفاده و به اشتراک گذاشتن برنامههایی با قابلیت کار بینابینی و کمهزینه میان سازمانهای دولتی باشد.
• اکثر افراد به محصولات Office پیچیدهای نیاز ندارند و محصولات مجانی یا کمهزینه موجود که به آسانی قابل دسترسی هستند برای استفاده آنها مناسب بوده و تغییر سامانهعامل الزامی نمیباشد. مراکز رایانهای دولت و برنامههای مربوط به تجهیز مدارس با رایانه باید به فرایند مهاجرت به نرمافزارهای متنباز کمهزینه توجه کنند.
• تصمیمگیری در رابطه با مهاجرت برنامههای توسعه ICT دولت به سامانهعامل متنباز، پیچیدهتر میباشد. در کشورهای در حال توسعه، فرایند مهاجرت پیشنهاد شده باید تعداد زیادی PC را تحت پوشش قرار دهد. در صورتی که فقط تعداد کمی از رایانهها تغییر پیدا کنند نتیجه نهایی، مجازات کاربران جدیدی بوده که دیر یا زود مجبور هستند به سامانهعامل اختصاصی مانند ویندوز مهاجرت کنند.
• پیشنهادهای سخاوتمندانه ارائه شده در زمینه عرضه ارزان رایانه به مراکز رایانهای دولت و مدارس معمولاً تعداد زیادی از کاربران کم درآمد را نادیده میگیرند. تصمیمگیرندگان دولتی باید به مخالفت با این پیشنهادها بپردازند. این تلاشی از جانب تولیدکنندگان پیشرو به منظور کسب تسلط کامل بر بازار میباشد. این احتمال (خطر) وجود دارد که ارائه رایگان برنامههای رایج به صورت آزمایشی باعث وابسته شدن کاربران جدید به فناوریهای اختصاصی پرهزینه شده و قفلشدگی فناوری را موجب می¬شود.
• دولتهای کشورهای در حال توسعه میتوانند، از طریق دانشگاهها و نهادهای مدنی (مانند NGO)، از سازمانهای هماهنگکننده بینالمللی که استانداردهایی را برای سامانهعامل متنباز ارائه میکنند پشتیبانی نمایند. این کار به منظور برطرف ساختن نیازمندیهای موجود در رابطه با زبان خاص یک کشور، قلم و ترویج قابلیتهای توسعه نرمافزار در کشورهای در حال توسعه انجام میشود.
• دولتها و حامیان مالی میتوانند به خوبی در فرایند طراحی و پیادهسازی درگاه جامعه متنباز و نرمافزارهای شبکه مشارکت کرده و از آن پشتیبانی کنند.
نکته مثبتی که وجود دارد این است که کشورهای مختلفی در گوشه و کنار جهان مهاجرت به نرمافزار متنباز را آغاز کردهاند. در این حوزه نشانههایی از پیشرفت کشورهای آسیایی و آمریکای لاتین نیز دیده میشود.
========
منبع: [Only registered and activated users can see links]
نرمافزار تحت تاثیر عملکرد شبکههای اقتصادی است که همزمان با افزایش تعداد کاربران موجب افزایش ارزش یک برنامه میشود. این مساله شرایطی را ایجاد کرده که در آن یک شرکت به تنهایی بر بازار سلطه پیدا می کند. مصرفکننده فقط میتواند از یک فناوری استفاده کند زیرا تمامی افراد از آن استفاده میکنند. به علاوه هزینه به کارگیری فناوری دیگر نیز زیاد میباشد.
نقش دولت، ترویج رقابت در تمامی بازارها میباشد. تولیدکنندگان پیشروی نرمافزار قابلیتهایی را در نرمافزار خود میگنجانند که موجب وابستگی بیشتر مصرفکننده شده و موانعی را بر سر راه رقبا ایجاد میکند. مقامات اجرایی تلاش کردهاند که با تعیین جریمه برای عملکردهای ضد رقابتی و با الزامی کردن فرایند به اشتراک گذاشتن اطلاعات فنی، شرایط مناسبی را ایجاد کنند. انجام این کار این امکان را فراهم میکند که رقبا به آسانی بتوانند رایانههای رومیزی خود را به کارساز تولیدکننده پیشرو مرتبط کنند. اما این کار اغلب توسط مقامات اجرایی انجام نشده بلکه نتیجه تکامل فناوری و نوآوری در مدل تجاری بوده که موجب از بین رفتن سلطه یک تولیدکننده میشود.
تاثیرات شبکه و قفلشدگی فناوری در جایی به حداکثر میرسد که سرمایهگذاری زیادی بر روی فناوری اختصاصی انجام شده باشد. این مشکل به ندرت در کشورهای در حال توسعه رخ میدهد. فرایند دولت الکترونیکی و اضافه کردن تجهیزات رایانهای در کشورهای در حال توسعه، تازه آغاز شده است. هزینه آموزش مجدد و هزینه انتقال از فناوری اختصاصی به فناوری متنباز کمهزینه در ایالات متحده، استرالیا، سوئد، کره و سنگاپور که در آنها به ازای هر 100 نفر 60 رایانه وجود دارد بسیار زیاد میباشد. در آسیا کمتر کشوری وجود دارد که به ازای هر 100 نفر حتی 3 رایانه داشته باشد. در اکثر کشورهای در حال توسعه استفاده از یک برنامه ملی میتواند مانع از به وجود آمدن قفلشدگی فناوری شود. بررسیهای انجام شده، قدرت و ثبات نرمافزار متنباز را تائید کردهاند. شرکتهای بزرگی مانند Sun Microsystems، IBM و Novell در فرایند تولید نرمافزار متنباز مشارکت نموده اند. این شرکتها سرمایه و هماهنگی لازم برای تضمین ثبات و اطمینان نرمافزار متنباز را فراهم کردهاند. این شرکتها به خوبی عمل کردهاند زیرا پشتیبانی آنها از نرمافزار متنباز به عنوان یک مدل تجاری موفق مطرح شده است. به آنها شرکتهای طرفدار جامعه گفته شده و آنها میتوانند با ارائه خدمات (مانند آموزش و پشتیبانی فنی) یا با فروش محصولات نرمافزاری ارتقا یافته به کسب سود بپردازند.
برخی از دولتها در حال مهاجرت از نرمافزار اختصاصی به نرمافزار متنباز هستند. احتمالاً شهر کوچک اکسترمادورای اسپانیا نخستین شهری بوده که این مهاجرت را انجام داده است. شهرهایی مانند برگن، بارسلونا و مونیخ بعد از آن به انجام این کار پرداختهاند. پاریس نیز به بررسی فرایند مهاجرت پرداخته اما به دلیل وابستگی زیاد آن به نرمافزار اختصاصی تصمیم گرفته که به صورت تدریجی فرایند مهاجرت را انجام دهد. بعد از سالها توصیه به استفاده از سیستم متنباز در رایانههای رومیزی دولت، اکنون دولت برزیل قصد دارد که طی حکمی مهاجرت تمامی رایانههای 22 وزارتخانه خود را به سامانهعامل متنباز الزامی کند.
چالشهای مربوط به انواع برنامهها
گزینههای نرمافزاری مورد انتخاب دولتهای کشورهای در حال توسعه به سه دسته تقسیم میشوند:
• سیستم ارائه خدمات و درگاه دولت الکترونیکی
• برنامههای دفتری رومیزی
• نرمافزار همکاری برخط و ایجاد شبکه برای جامعه
تفاوت قائل شدن بین نیازمندیهای کاربران ضروری میباشد. موفقترین محصولات متنباز یعنی Perl، لینوکس، آپاچی و PHP در ابتدا توسط متخصصین فناوری اطلاعاتی به کار برده شدند که از امکان ایجاد تغییرات در برنامه برای برطرف ساختن نیازمندیهای تخصصی خودشان استفاده میکردند. بسیاری از برنامههای دولت الکترونیکی در این زمره قرار دارند. امکان ایجاد تغییر در کد برنامه برای سازمانهای دولتی که برنامه خدمات برخط خودشان را ارائه کردهاند با ارزش میباشد. انجام این کار موجب میشود که سازمانها بدون پرداخت هزینهای کد برنامه را به اشتراک بگذارند. برخلاف این، بازارهای بزرگتر برای برنامههایی مانند صفحات گسترده، واژه پردازها، ارائه و انتشارات از افرادی تشکیل شده که به کاربرد آسان و قابلیتهای استاندارد یک برنامه علاقه دارند. تمایل و تخصص فنی آنها برای تغییر کد منبع بسیار ناچیز است. به علاوه هزینه انتقال از یک محیط فنی به محیط دیگر برای کاربران برنامههای رایانه رومیزی زیاد میباشد.
نرمافزارهای مربوط به همکاری و ایجاد شبکه در دسته مجزایی قرار میگیرند. این نوع نرمافزار برای کشورهای در حال توسعه حائز اهمیت میباشد زیرا با مشارکت افراد میتوان از قدرت توانمندکننده رایانه و اینترنت استفاده نمود. اکثر اعضای گروههای جامعه، افراد متخصص نیستند. آنها از فهرست نامه الکترونیکی استفاده کرده و برای تحقق یافتن اهداف اقتصادی و اجتماعی خود با یکدیگر همکاری میکنند. هزینه مهاجرت، دغدغه اصلی اعضای انجمن نبوده اما ارائه سیستمی که نیازمندیهای بسیاری از کشورها را برطرف ساخته و با هزینه اندک به روز میشود باید مورد توجه دولتها و سازمانهای تولیدکننده قرار گیرد.
سیستمهای دولت الکترونیکی
مداخله افراد جامعه در فرایند پشتیبانی از دولت الکترونیکی در یک بستر متنباز موجه به نظر میرسد.
جنبش متنباز اغلب مجوزهایی را ترویج کرده که با ممانعت از کسب سود توسط تولیدکنندگان بعدی از نوآوری جلوگیری میکنند. به عنوان مثال مجوز GPL این طور عنوان کرده که محصولات برگرفته از محصول اولیه باید آزادانه همراه با کد منبع در اختیار تمامی افراد قرار بگیرند. با این وجود دولتها موظف نیستند که از نظام سفت و سخت مجوزها پیروی کنند. برخی از مجوزها به سازمانهای دولتی این امکان را میدهند که در کنار ارائه آزادانه محصولات برگرفته از محصول اولیه، از کد منبع نیز استفاده کرده و اصلاحات انجام شده را تحت مجوز اختصاصی در ازای دریافت هزینهای ارائه دهند.
هنگامی که امکان ایجاد تغییرات کامل در فناوری نرمافزار وجود ندارد میتوان با به اشتراک گذاشتن برنامههای متنباز منتخب از آن استفاده نمود. در آمریکا ایالات ماساچوست، ردآیلند، پنسیلوانیا، یوتا، کانزاس، میسوری و ویرجینای غربی، مراکز مشارکتی متنباز دولتی را ایجاد کردهاند که امکان به اشتراک گذاشتن کد نرمافزار متنباز را توسط سازمانهای دولتی فراهم میکند. شهرهای اکسترومادورا و بارسلونای اسپانیا نیز چنین شرایطی را برای تبادل تجربهها ایجاد کردهاند. چنین پیشنهادی برای اتحادیه اروپا (EU) نیز مطرح شده است.
تلاشهای دولت الکترونیکی اغلب باعث به وجود آمدن سیاه چالههای اطلاعاتی شده که با یکدیگر تبادلی ندارند. این سیستمهای مجزا در سازمانهای مختلفی قرار داشته و به سرعت در حال منسوخ شدن میباشند. آنها از نرمافزار اختصاصی استفاده میکنند که مطابق با استانداردهای باز نیست. این احتمال وجود دارد که عملکرد متقابلی بین سیستمها ایجاد شود اما هزینه آن زیاد خواهد بود.
به منظور برطرف ساختن این مشکل، انگلستان سیاست متنباز انعطافپذیری را ارائه کرده است. طرح پیشنهاد شده استفاده از استانداردهای باز مانند XML را در تمامی سازمانهای دولتی الزامی میکند. نرمافزار اختصاصی نیز از این مورد مستثنی نبوده و باید بر اساس استانداردهای باز باشد. به علاوه طرح عملکرد متقابل برزیل نیز به استفاده بیشتر از محصولات و استانداردهای باز تاکید کرده است.
جدول1 : شاخصهای دولت الکترونیکی و PC : آسیا و کشورهای منتخب
برنامههای رایانه رومیزی
قفلشدگی فناوری در برنامههای رومیزی زمانی که صنایع نرمافزاری در کشورهایی با درآمد بالا هنوز در مراحل اولیه به سر میبردند آغاز شد. از آن هنگام عملکرد و با هم کار کردن سامانه رایانههای رومیزی بسیار پیچیده شد. کسب و کارها با تغییر به نسخههای جدیدی که معمولاً بسیار پر هزینه است ولی تغییرات اندکی را در عملکرد ایجاد می کنند مغایر میباشند.
OpenOffice متنباز به بیش از 70 زبان ارائه شده است
این مساله به ویژه در رابطه با برنامههای استاندارد رومیزی - صفحات گسترده، واژهپرداز و نمایش که امکان دریافت جایگزینهای رایگان یا ارزانقیمت آنها وجود دارد نیز صدق میکند.
محصول OpenOffice متنباز ([Only registered and activated users can see links]) به رایگان قابل دریافت می¬باشد. این محصول دارای قابلیتهای متعددی بوده و فایلهای آن برای دیگر محصولات دفتری موجود قابل خواندن است. واسط کاربری نسخه جدید این محصول (2.0) همانند نسخههای معروف نرمافزارهای دفتری میباشد. OpenOffice به بیش از 70 زبان ارائه شده است.
از آنجائی که OpenOffice در محیطهای سامانهعامل مشترک یعنی ویندوز، Macintoch، Solaris، FreeBSD و لینوکس وجود دارد در نتیجه تصمیم به انجام مهاجرت به OpenOffice شاید جدا از تصمیم به تغییر سامانهعامل به حساب آید. این مساله برای دولتهایی که قصد مهاجرت به نرمافزار متنباز را دارند حائز اهمیت میباشد. تعداد برنامههای ارائه شده برای ویندوز بیشتر از لینوکس میباشد. برای کاربران مبتدی کشورهای در حال توسعهای که فقط به نوشتن نامه، ارسال نامه الکترونیکی، کار با صفحات گسترده نیاز دارند استفاده از محصولات متنباز کم هزینه مناسب به نظر میرسد.
از سال 2001 شهر سائوپائولوی برزیل یک برنامه Telecenter را در محیط متنباز اجرا کرده که در برگیرنده سامانهعامل لینوکس و برنامههای رایانه رومیزی میباشد. مسئولین این شهر 110 Telecenter را در مستمندترین مناطق شهر ایجاد کردهاند و نشان دادهاند که کاربران بیتجربه نیز میتوانند به خوبی در محیط متنباز کار کنند. بعد از تکمیل مراحل آزمایشی مسئولین شهر تصمیم گرفتند که از سامانهعامل لینوکس بر روی تمامی رایانههای این مراکز استفاده کنند. این یک تصمیم راهبردی با هدف ممانعت از به وجود آمدن قفلشدگی فناوری و وابستگی کاربران جدید به یک فناوری بوده است. این برنامه به عنوان الگویی برای 3200 برنامه Telecenter در سطح ملی که هم اکنون پیادهسازی آنها در حال اجرا بوده در برزیل به کار گرفته شده است.
دزدی نرمافزار در کشورهای در حال توسعه بسیار متداول است (جدول2). برنامههای اصلی رایانه رومیزی بخش بزرگی از نرمافزارهای دزدیده شده را تشکیل میدهند. نظارت بر کاربران کم درآمدی که از نرمافزارهای دزدی استفاده میکنند غیر قابل اجرا بوده و از لحاظ سیاسی نیز قابل قبول نمیباشد. دولتها مجبور به تعیین سیاستهای اجباری ملایمی هستند که برخلاف تعهدات تجاری بینالمللی بوده و به صنایع نرمافزاری اختصاصی در حال توسعه لطمه میزنند.
در صورتی که دولتها با استفاده گسترده از برنامههای اداری کمهزینه در پروژههای خود، شهروندان را به انجام این کار تشویق میکردند، دیگر هزینه زیاد نرمافزار، قانعکننده نبود. هزینه واقعی نظارت بر موارد نقض حقوق معنوی کمتر بوده در نتیجه میتوان با نظارت بر تعداد کمتری از افراد خاطی، آن را به گونهای بهتر اجرا نمود.
ایجاد شبکه برای جامعه
نرمافزار مورد استفاده برای ایجاد لیستهای پست الکترونیکی، صفحات وب و توانا کردن اشتراک منابع با ارزشترین ابزار برای توانمند ساختن جوامع روستایی و ترویج مشارکت برخط میباشد.
نرمافزارهای اختصاصی قدرتمندی (مانند Firstclass و Lyris) وجود دارند که برخی از آنها بسیار تخصصی هستند (به عنوان مثال Blackboard برای مدیریت مطالب آموزشی). به علاوه کارسازهای لیست متنباز (لیست PHP)، برنامه ایجاد صفحات وب (Postnuke) و ابزار مشارکتی برخط مانند ([Only registered and activated users can see links] [Only registered and activated users can see links]) و پشتیبانی پایهای از کارهای گروهی ([Only registered and activated users can see links] etc.) نیز وجود دارند. خدمات برخط کنونی مانندYahoo Group ([Only registered and activated users can see links]) و) Dgroups ([Only registered and activated users can see links] دارای قابلیتهای محدودی بوده اما در حال حاضر رایگان میباشند.
آنچه که در حال حاضر به نظر میرسد وجود ندارد سیستم کم هزینه مجتمعی بوده که به آسانی به زبانهای بومی ترجمه شده و برای تبادل اطلاعات و ایجاد کاربرپسند صفحات وب توسط گروههای کوچک جامعه در کشورهای در حال توسعه مناسب باشد. چنین سیستمی دارای قابلیتهای زیر میباشد:
• محصول تولید شده باید تحت مجوزی که محدودکننده نبوده از نرمافزار متنباز استفاده کند.
• نرمافزار باید امکان استفاده از قلمهای ویژه را فراهم کند (مانند Sinhala، Tamil). همچنین باید با قلمهای استاندارد نیز منطبق باشد.
• نرمافزار باید به گروهها، مدارس و کسب و کار کوچک این امکان را بدهد که هر یک دارای درگاه، بنر (Banner) و لوگوی مربوط به خودشان باشند.
• نرمافزار باید به آسانی اجرا شود. به علاوه این کار باید بدون دخالت هرگونه نهاد خارجی انجام شود.
• نرمافزار باید دارای قسمتی برای گفتگوی هم زمان اعضای ثبت شده گروه از طریق واسط صفحه وب با سیستم باشد.
نتیجهگیری
گسترش سریع برنامههای دولت الکترونیکی در کشورهای در حال توسعه بسیار نزدیک میباشد. شرایط کنونی، امکان توسعه سیستم و جلوگیری از به وجود آمدن قفلشدگی فناوری در رابطه با خدمات دولت الکترونیکی را فراهم میکند.
اکثر کاربران رایانهها در کشورهای در حال توسعه انگلیسی زبان بوده و از نرمافزار اختصاصی استفاده میکنند اما اما آنها فقط بخش کوچکی از جمعیت این کشورها را تشکیل میدهند. هزینه تغییر از یک فناوری نرمافزاری به فناوری دیگر برای افراد زیاد میباشد.
استفاده از نرمافزار اختصاصی نباید برای افراد مطرح شده زیر الزامی شود: افرادی که انگلیسی زبان نیستند، افرادی که به فناوری اختصاصی علاقه نداشته و دارای درآمد محدودی هستند.
در نهایت تصمیمگیری در رابطه با نوع نرمافزار مورد استفاده سازمانهای دولتی باید توسط یک تحلیلگر مسائل اقتصادی و اجتماعی انجام شود. چنین انتخابی نباید طرفدار یک فناوری خاص باشد. به علاوه نباید نسبت به هزینه و مزایای آتی نیز بیتوجه باشد. همچنین باید مانع از به وجود آمدن قفلشدگی فناوری در رابطه با فناوری اختصاصی شود.
>جدول2: میزان دزدی نرمافزار در جهان و کشورهای آسیا- اقیانوسیه
توصیهها
• نرمافزار ارائه شده تحت نظارت دولت کشورهای در حال توسعه باید به محصولات متنباز نیز توجه نماید، به ویژه اگر برای دیگر اعضای جامعه مفید باشد. این تولیدات باید برای استفاده دیگر افراد در دسترس قرار گرفته و تحت مجوزی باشند که امکان توسعه بیشتر را فراهم میکند.
• ایجاد گروه کاری ملی مربوط به نرمافزار متنباز و همکاری بینابینی در برنامههای دولت الکترونیکی که از مقامات ارشد IT، وزارتخانهها و نهادهای دولت الکترونیکی استفاده میکنند توصیه میشود. اولین فعالیت باید ارائه دستورالعملهایی برای تولید، استفاده و به اشتراک گذاشتن برنامههایی با قابلیت کار بینابینی و کمهزینه میان سازمانهای دولتی باشد.
• اکثر افراد به محصولات Office پیچیدهای نیاز ندارند و محصولات مجانی یا کمهزینه موجود که به آسانی قابل دسترسی هستند برای استفاده آنها مناسب بوده و تغییر سامانهعامل الزامی نمیباشد. مراکز رایانهای دولت و برنامههای مربوط به تجهیز مدارس با رایانه باید به فرایند مهاجرت به نرمافزارهای متنباز کمهزینه توجه کنند.
• تصمیمگیری در رابطه با مهاجرت برنامههای توسعه ICT دولت به سامانهعامل متنباز، پیچیدهتر میباشد. در کشورهای در حال توسعه، فرایند مهاجرت پیشنهاد شده باید تعداد زیادی PC را تحت پوشش قرار دهد. در صورتی که فقط تعداد کمی از رایانهها تغییر پیدا کنند نتیجه نهایی، مجازات کاربران جدیدی بوده که دیر یا زود مجبور هستند به سامانهعامل اختصاصی مانند ویندوز مهاجرت کنند.
• پیشنهادهای سخاوتمندانه ارائه شده در زمینه عرضه ارزان رایانه به مراکز رایانهای دولت و مدارس معمولاً تعداد زیادی از کاربران کم درآمد را نادیده میگیرند. تصمیمگیرندگان دولتی باید به مخالفت با این پیشنهادها بپردازند. این تلاشی از جانب تولیدکنندگان پیشرو به منظور کسب تسلط کامل بر بازار میباشد. این احتمال (خطر) وجود دارد که ارائه رایگان برنامههای رایج به صورت آزمایشی باعث وابسته شدن کاربران جدید به فناوریهای اختصاصی پرهزینه شده و قفلشدگی فناوری را موجب می¬شود.
• دولتهای کشورهای در حال توسعه میتوانند، از طریق دانشگاهها و نهادهای مدنی (مانند NGO)، از سازمانهای هماهنگکننده بینالمللی که استانداردهایی را برای سامانهعامل متنباز ارائه میکنند پشتیبانی نمایند. این کار به منظور برطرف ساختن نیازمندیهای موجود در رابطه با زبان خاص یک کشور، قلم و ترویج قابلیتهای توسعه نرمافزار در کشورهای در حال توسعه انجام میشود.
• دولتها و حامیان مالی میتوانند به خوبی در فرایند طراحی و پیادهسازی درگاه جامعه متنباز و نرمافزارهای شبکه مشارکت کرده و از آن پشتیبانی کنند.
نکته مثبتی که وجود دارد این است که کشورهای مختلفی در گوشه و کنار جهان مهاجرت به نرمافزار متنباز را آغاز کردهاند. در این حوزه نشانههایی از پیشرفت کشورهای آسیایی و آمریکای لاتین نیز دیده میشود.
========
منبع: [Only registered and activated users can see links]